Lễ hội truyền thống
Phát huy giá trị truyền thống tao đàn Chiêu Anh Các
Hà Tiên vùng đất cuối trời phía Tây Nam của tổ quốc, được thiên nhiên ưu đãi ban tặng nhiều danh lam thắng cảnh. Nói như nhà thơ Đông Hồ đó là: "Ở đây kỳ thú thay có như hầu đủ hết ! Có một ít hang sâu động hiểm của Lạng Sơn, một ít đảo đá chơi vơi giữa biển của Hạ Long. Có một ít núi đá vôi của Ninh Bình, một ít thạch thất sơn môn của Hương Tích. Có một ít Tây Hồ, một ít Hương Giang. Có một ít chùa chiền của Bắc Ninh, một ít lăng tẩm của Phú Xuân. Có một ít Đồ Sơn, Cửa Tùng ; một ít Nha Trang, Long Hải". Cùng với những nét đẹp của thiên nhiên, Hà Tiên còn là một vùng đất của văn thơ với sự xuất hiện của Tao đàn Chiêu Anh Các vào đầu thế kỷ thứ 18 do Mạc Thiên Tích sáng lập.

Rằm tháng Giêng năm Bính Thìn (1736),  Tao đàn Chiêu Anh Các ra đời tại Hà Tiên. Thời đó Hà Tiên là trấn lỵ của một vùng đất mới, người Đàng Ngoài muốn vào đến thì phải đi vòng đường biển, nên gọi là “hải ngoại”. Việc cai quản vùng đó được giao phó cho vị Tổng binh họ Mạc. Ông tên thật là Mạc Tông, tự Sĩ Lân, là con trưởng của Mạc Cửu. Ông sinh năm Bính Tuất (1706) tại Trũng Kè. Năm 1735, Mạc Cửu qua đời. Mạc Thiên Tứ thay cha giữ chức Tổng trấn Hà Tiên. Mạc Thiên Tích rất có công trong việc mở mang, phát triển và bảo vệ vùng đất Hà Tiên. Từ sự nghiệp quốc phòng, nội chính đến kinh tế, văn hóa ở đất Hà Tiên xưa. Mạc Thiên Tích đều có công lao đáng kể là một nhà quân sự, ngoại giao và văn hóa có tài. Riêng về mặt văn học, công lao và sự nghiệp nổi bật của Mạc Thiên Tích là sáng lập ra tao đàn ”Chiêu Anh Các” và đứng ra làm chủ súy. Hoạt động của Chiêu Anh Các là một hội quán Tao đàn, vừa là chỗ huấn luyện nhân tài, rèn võ luyện văn, đã khắc in nhiều tác phẩm văn học.

Ngày nay, khi nhắc đến Tao đàn Chiêu Anh Các, mọi người đều chú ý đến thành phần nhân sự có tính đa dạng, thuộc nhiều quốc gia. Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức ghi kỹ hơn: Văn nhân tỉnh Phúc Kiến 15 người, Quảng Đông 13 người, Phủ Triệu Phong (Việt Nam) 4 người, phủ Gia Định 2 người, phủ Qui Nhơn 2 người. Cộng là 36 vị. Nhiều khách thơ mời từ các tỉnh phía nam Trung Quốc thông qua ông Trần Hoài Thủy, gởi bài họa vận về Hà Tiên để tham gia. Tao đàn Chiêu Anh Các sản sinh ra một khối lượng văn chương từ phú đồ sộ. Năm 1821, khi cho tái bản sách Minh bột di ngư, ông Trịnh Hoài Đức nhắc tới 6 tập sách từng được xuất bản và lưu hành là: Hà Tiên thập cảnh toàn tập, Minh bột di ngư thi thảo, Hà Tiên vịnh vật thi tuyển, Châu thị trinh liệt tặng ngâm, Thi truyện tặng lưu tiết phụ, Thi thảo cách ngôn vị tập. Năm Minh Mạng thứ I (1820), Trịnh Hoài Đức sưu tầm được một tập thơ nhan đề là ”Minh bột di ngư”, trong đó gồm 30 bài thơ và một bài phú 100 câu ”Có bài phú 32 vận đều là của Mạc Công làm ra”.

“Hà Tiên thập vịnh” viết bằng chữ Hán, Mạc Thiên Tích sáng tác năm Bính Thìn (1736), khắc tại Hà Tiên năm Đinh Tị (1737) gồm có ”Bài tự” của Mạc Thiên Tích nói về lai lịch ”Chiêu Anh Các”, tập thơ ”Bài bạt” của Dư Tích Thuần ca tụng cảnh Hà Tiên và người lãnh đạo tài giỏi, ”Bài bạt” của Trần Trí Khải, nói về Mạc Thiên Tích và nguyên nhân có 10 bài thơ họa của mình, 10 bài xướng của Mạc Thiên Tích tả 10 cảnh đẹp nổi tiếng ở Hà Tiên, 310 bài thơ họa của 31 người có chân trong ”Chiêu Anh Các”. Như vậy số thơ trong toàn tập là 320 bài, vịnh 10 cảnh. Ngoài phần văn chương chữ Hán rất uyên bác, Chiêu Anh Các còn có Khúc vịnh mười cảnh đẹp Hà Tiên một áng thơ Nôm đặc sắc.

Mười cảnh Hà Tiên rất hữu tình,

Non non nước nước gẫm nên xinh.

Đông Hồ, Lộc Trĩ luôn dòng chảy,

Nam Phố, Lư Khê một mạch xanh.

Tiêu Tự, Giang Thành, chuông trống ỏi,

Châu Nham, Kim Dự cá chim quanh.

Bình San, Thạch Động là rường cột,

Sừng sựng muôn năm cũng để dành

Xuất phát từ tình cảm dạt dào, Mạc Thiên Tích đã làm những bài thơ lời lẽ sâu sắc, thâm thúy, miêu tả những cảnh đẹp nổi tiếng và quen thuộc ở Hà Tiên một vùng đất giàu có, đẹp đẽ và thanh tú, nên thơ đến mức kỳ lạ: đảo Kim Dự, núi Bình San, núi Thạch Động, núi Châu Nham, Đông Hồ... Rồi cảnh tiếng chuông chùa buổi sáng mai nhắc người ta nghĩ tới con đường giải thoát, hoặc tiếng trống cầm canh ban đêm làm cho không khí miền biên ải thêm trang nghiêm, tĩnh mịch và cảnh sinh hoạt tấp nập, sầm uất, đông vui của dân cày, dân chài để từ đó nói lên sức sống thịnh vượng, giàu có của mảnh đất phương Nam của Tổ quốc sau khi được bàn tay con người khai phá, tạo dựng nên và đổ máu xương để bảo vệ.

Ngoài việc mô tả cảnh đẹp thiên nhiên, ”Hà Tiên thập cảnh”, Mạc Thiên Tích còn phản ánh hiện thực đời sống xã hội miền Hà Tiên ở thế kỷ XVIII. Đó là cảnh nhân dân ta anh dũng chống giặc ngoại xâm để bảo vệ bờ cõi, cảnh mọi người nô nức khai hoang để trồng trọt, cày cấy, cảnh dân chúng hăng hái ra sông đánh bắt, tìm kiếm những thức ăn phong phú để nuôi sống cho mình. Mặc dù ở nơi xa xôi, tận cùng của Tổ quốc, nhưng người dân Hà Tiên vẫn không cảm thấy cô đơn, trống trải và quạnh hiu. Trong cuộc sống lao động, sản xuất và chiến đấu, họ tìm thấy niềm vui, tự hào và niềm an ủi lớn lao. Về mặt nghệ thuật, ”Hà Tiên thập cảnh” đạt được trình độ khá điêu luyện. Người và cảnh được tác giả miêu tả hài hòa, với nhiều cảm xúc tự nhiên. Bức tranh thiên nhiên tươi tắn, bộn bề và thanh tú được hiện lên dưới ngòi bút nhạy cảm của Mạc Thiên Tích. Bút pháp của tác giả độc đáo, mới lạ và phóng khoáng, dễ gây cho người đọc những cảm xúc khó quên.

Thơ Mạc Thiên Tích miêu tả tư tưởng tình cảm và chí khí tài năng của ông. Với giọng thơ trôi chảy, dạt dào, nhiều cảm xúc, âm hưởng thanh tao, Mạc Thiên Tích xứng đáng là một nhà thơ xuất sắc của thế kỷ XVIII. Vai trò, địa vị của ông đối với nhóm ”Chiêu Anh Các” chẳng khác nào vai trò, địa vị văn học của Lê Thánh Tông trong nhóm Tao Đàn nhị thập bát tú ngày trước.

Sản phẩm Tao đàn Chiêu Anh Các là lời ca ngợi thiên nhiên giàu đẹp, ca ngợi cuộc sống lao động lành mạnh phóng khoáng của nhân dân và là tiếng nói quyết tâm bảo vệ vững chắc biên cương Tổ quốc. Vì vậy mà nó tồn tại trong quần chúng. Tuy trước đây chưa hề được khắc in nhưng lại được chép tay, được truyền miệng phổ biến rộng rãi trong nhân dân nên thơ Nôm Chiêu Anh Các bất chấp thời gian và lửa đạn chiến tranh, còn mãi với chúng ta. Đảng bộ và chính quyề Hà Tiên hằng năm vào ngày rằm tháng Giêng, đều tổ chức lễ kỷ niệm ngày lập Tao đàn Chiêu Anh Các với mong muốn l truyền lại cho thế hệ đời sau ý thức giữ gìn, bảo tồn truyền thống văn học quí báu của vùng đất tận cùng Tây Nam Tổ quốc. Sau đây là một số hình ảnh Lễ hội truyền thống Tao đàn Chiêu Anh Các.

Lễ khai mạc Lễ hội truyền thống Tao đàn Chiêu Anh Các. Ảnh: Minh Đức


Lãnh đạo thị xã khai bút đầu năm tại Đền thờ họ Mạc. Ảnh: Minh Đức


Hái lộc đầu năm, một hoạt động không thể thiếu trong lễ hội. Ảnh: Minh Đức


Hơn 1.000 hoa đăng lớn nhỏ được thả xuống dòng sông Hà Tiên. Ảnh: Minh Đức

Bài: Thế Anh. Ảnh: Minh Đức

Các tin khác:

BẢN ĐỒ THỊ XÃ HÀ TIÊN
Hình ảnh thị xã Hà Tiên
Video Hà Tiên



Quảng cáo liên hệ: 02973.852085